در سالهای اخیر، شطرنج سیاسی منطقه شاهد جابهجایی مهرههای بزرگی بوده است. سفر مقامات بلندپایه آمریکایی به ارمنستان و آذربایجان، تنشهای فرسایشی در خاورمیانه و تغییر استراتژیهای کلان قدرتها، همگی نشان از تولد سیستمی جدید دارند. اما در این میان، سهم ایران و اسرائیل از این «خاورمیانه جدید» چیست؟
اسرائیل در خاورمیانه جدید؛ به دنبال چیست؟
اسرائیل مدتهاست که از لاک دفاعی سنتی خود خارج شده و به دنبال بازتعریف نقش خود در منطقه است. اهداف تلآویو برای ایران در طرح «خاورمیانه جدید» تنها به تقابل نظامی محدود نمیشود. اسرائیل به دنبال انزوای استراتژیک ایران و قطع بازوهای نفوذ آن است.
آیا اسرائیل به متحدان منطقهای نیاز دارد؟
پاسخ قطعاً مثبت است. دکترین امنیتی اسرائیل بر پایه ایجاد «اتحاد پیرامونی» بنا شده است. اسرائیل به خوبی میداند که بدون داشتن متحدانی در جهان عرب و حتی قفقاز، توانایی مهار بلندمدت قدرت ایران را نخواهد داشت. پیمان ابراهیم نمونه بارز این تلاش برای شکستن سد تنشهای تاریخی با جهان عرب است؛ تنشهایی که ریشههای عمیق مذهبی، تاریخی و سرزمینی دارند.
معمای رابطه آمریکا و ایران؛ چرا واشینگتن ایران را میخواهد؟
یکی از چالشبرانگیزترین بخشهای تحلیل، بررسی تمایل پنهان اما استراتژیک آمریکا برای جذب ایران به بلوک خود است.
نقش ایران در مهار روسیه و چین
آمریکا به ایران نه فقط به عنوان یک قدرت منطقهای، بلکه به عنوان یک کریدور استراتژیک مینگرد. ایران با توجه به موقعیت جغرافیایی منحصربهفرد خود، بهترین ابزار برای:
-
سد کردن نفوذ اقتصادی چین در طرح «یک کمربند-یک جاده».
-
ایجاد فشار بر مرزهای جنوبی روسیه و جلوگیری از یکپارچگی اوراسیا.
اگر ایران در بلوک غرب قرار گیرد، عملاً تنفسگاه استراتژیک مسکو و پکن مسدود خواهد شد.
قفقاز و آسیای میانه؛ جبهه جدید نبرد قدرتها
چرا این روزها نام ارمنستان و آذربایجان بیش از پیش شنیده میشود؟ قفقاز دروازه ورود به آسیای میانه است. حضور مقامات آمریکایی در این منطقه نشاندهنده تلاشی برای تغییر موازنه قوا در حیاط خلوت روسیه است.
جایگاه «ترکستان بزرگ» در معادلات
ایده «ترکستان بزرگ» یا پانترکیسم، ابزاری است که میتواند مرزهای سیاسی را در قفقاز و آسیای میانه بازتعریف کند. این مسئله برای ایران (به دلیل پیوندهای فرهنگی و مرزی) و برای روسیه (به دلیل امنیت ملی) یک چالش حیاتی محسوب میشود. بازی قدرتها در این منطقه، مستقیماً بر امنیت انرژی و کریدورهای ترانزیتی جهان تاثیرگذار خواهد بود.
تحولات فعلی نشان میدهد که خاورمیانه و قفقاز دیگر دو منطقه جدا از هم نیستند، بلکه تکههای یک پازل بزرگ برای تعیین ابرقدرت قرن بیست و یکم محسوب میشوند. ایران در قلب این معادلات ایستاده است و هرگونه تغییر در جهتگیری استراتژیک آن، میتواند نظم جهانی را دگرگون کند.